Finans Teknolojilerine Olan İlgisiyle Alışılmışın Dışında Bir İran

İran denince aklınıza gelen ilk üç kelime ne olurdu diye sorsak “finans” eminiz ki bu kelimelerden biri olmayacaktır. Hafızalarımıza popüler kültürün de etkisiyle sadece “İslami rejim” gibi kavramlarla kazınan bu Ortadoğu ülkesini farklı bir konu özelinde masaya yatıralım istedik. Bugün bilinen temel gelişmelerin dışında, kendisinden aldığımız haberlerin sınırlı olduğu İran, özellikle son yıllarda fintek dünyasına yönelik çalışmalarıyla dikkat çekiyor. Hazırsanız İran’a dair farklı bir sayfa açmaya başlıyoruz.

Tanıdık Bir Konu: 2025 Hedefi 

Ülkemizde oldukça önemli görülen ve üzerine çeşitli hedefler belirlenen 2023 yılı, İran’da “2025 senesi” olarak karşımıza çıkıyor. 2025 yılına kadar gelişmiş bir ülkenin sahip olduğu tüm nitelikleri edinmeyi amaçlayan İran, bulunduğu bölgenin ekonomik, bilimsel ve teknolojik gücü haline gelmek istiyor. İran Merkez Bankası, bu hedefe finans tarafında da ulaşılabilmesi için ülke bankacılığını güçlü bir geleceğe ulaştırmayı hedefleyen 2025 Yol Haritası’nı hazırladı. Bu yol haritası, finans dünyasında yaşanan yenilikleri takip etmek ve desteklemek için düzenleyici bir organın oluşturulması ve İran bankacılık sisteminde fintek şirketlerine uygun roller tanımlanması gibi önemli görevler üstleniyor.

Bugünün Petrolü Artık Fintekler 

Bankacılığı dijitalleştirme konusu, İran için çok eski bir konu değil. Ülkede merkez bankası, devlet
kurumları ve özel finans kurumları son dönemde el birliğiyle bu konuda yol almaya ve Tahran’ı fintek dünyasının önemli bir aktörü haline getirmeye çalışıyor. Özellikle son aylarda ülkede bu konuda önemli etkinlikler düzenlenmeye başlandı. 2017’nin başlarında ülkenin önemli bankalarından Bank Pasargad, bir Fintek Festivali düzenleyerek 45 kadar fikri dinledi ve fikirlerin geliştirilmesine yardımcı oldu. Bu yılın Nisan ayında ise 250’den fazla yerli finans kuruluşunun bir araya geldiği FINEX 2017 adlı bir etkinlik düzenlendi. Etkinlikte konuşan İran’ın Bilim ve Teknoloji Bakan Yardımcısı Sorena Sattari, artık petrol ve enerjiye güvenilmemesi gerektiğini, yeni nesil finans kurumlarının büyüyebilmesi için günümüze uygun yeni bir kültür benimsemesinin bir zorunluluk haline geldiğini belirtti. Bu vizyoner bakış açısı gerçekten takdire değer. Ülkede yakın zamanda düzenlenen Finstars İran organizasyonunda ise yaklaşık 70 fintek girişimcisi, 22 yatırımcı ile bir araya gelerek fikirlerini sunma fırsatı buldu. Yapılan tüm bu çalışmalar, İran'da fintek dünyasının gelişimi ve geleceği için umut verici olarak görülüyor.

Dikkat Çeken Girişimler 

Gelişime oldukça açık olan İran pazarında, çeşitli dönemlerde önemli finans girişimleri hayata geçiriliyor. Bu yılın Şubat ayında ülkede hizmet veren bankalardan Bank Ansar ve Tosan adlı şirket, 25 fintek girişimini dinledi. Beşer dakika süren sunumlar neticesinde, blokchain teknolojisini benimseyen Chakad ve Trade Off adlı girişimler dikkat çekmeyi başardı. Öte yandan İran’ın İngilizce yayın yapan ilk ekonomi dergisi Financial Tribune tarafından hazırlanan bir rapora göre; bir servet yönetimi uygulaması olan PBS Wealth 360, krediye başvuran kişilerin davranışlarını değerlendiren Sharif Disrupter ve kişisel finans uygulaması Mandeg, ülkenin önemli fintek girişimleri arasında yer alıyor. Ülkeye uygulanan yaptırımlar nedeniyle bir problem yaşanmaması halinde bu girişimleri yakın zamanda uluslararası pazarda görmemiz bile mümkün. İsviçreli fintek uzmanı Urs Bolt, İran’da yaşanan bu gelişmeleri “Ülkedeki canlı fintek atmosferi, finans ve bankacılık alanlarının demokratikleşmesine katkı sağlıyor.” sözleriyle değerlendirmiş.

Fintek Girişimlerine Özel Bir Düzenleme Organı 

İran, finans alanındaki girişimleri tanıyan ve merkez bankası içerisinde onlar için bir düzenleme

organı oluşturmayı planlayan ülkeler arasında yer alıyor. Bizde henüz bu tarz bir organın bulunmadığını ve girişimlere bankacılık lisansı vermek gibi gündemlerin olmadığını biliyoruz. Ülkede 2015 yılından beri üzerinde çalışılan, bu düzenleyici çerçeve ile merkez bankası fintekler için güvenli ve sağlıklı bir ortam yaratmayı, onları yakından takip edip gelişimlerine katkı sağlamayı ve bu alandaki verimliliği artırmayı amaçlıyormuş. Elbette bu konudaki farklı bir görüş ve endişe ise, yasal mevzuat ile girişimlerin özgürlük alanının kısıtlanabileceği yönünde olabilir. Girişimler üzerinde baskı oluşturmayacak, onların gelişimine ve finans dünyası içerisindeki rollerine katkı sağlayacak devlet katkısı oldukça faydalı olacaktır. Henüz plan aşamasında olan bu çalışmanın sonuçlarını birlikte göreceğiz.

İran Fintek Birliği'nin Kurulması 

Mart ayında ülkenin bazı fintek girişimleri, sorunlarına çözüm bulabilmek ve resmi kurumlarla olan ilişkilerini artırabilmek için Fintek A adında bir oluşumu hayata geçirdi. Online ödeme uygulaması ZarinPal, kişiler arası ödeme uygulaması Bahamta, online faturlandırma hizmeti Hesabit, para transferi hizmeti PayPaing ve fonlama platformu Mehrabane derneğin kurucu üyeleri arasında yer alıyor. ZarinPal kurucusu Mostafa Amiri konuyla ilgili “Bugün İran finans girişimleri olarak ortak bir ses çıkarmamız gerekiyor. Aksi taktirde pazarımızı yabancılara kaybetme riski ile karşı karşıyayız.” ifadelerini dile getirmiş.

İran, yakaladığı bu ivme ile uluslararası kamuoyunda bu kez farklı bir şekilde anılabilir. Bugün
bilindiği üzere ülke, Batı ile ambargolar altında kısıtlı bir ilişki sürdürüyor. Gelecek için ümit veren İran fintek pazarı, ülkenin sadece finans anlamında gelişimine katkı sağlamakla kalmayabilir. Bu alandaki ilerleme, İran ile dış dünyanın diyaloğunun ve ortak iş yapma mekanizmasının da gelişimini mümkün kılabilir. Her ülkede olduğu gibi Ortadoğu’nun bu ülkesinde de fikirler üretiliyor, hayata geçiriliyor ve insanlar bu fikirlerle yaşamlarını kolaylaştırmaya devam ediyor. Bu doğrultuda İran dünyaya, dünya da İran’a çok şey katabilir. Gelecek günlerde hem ikili arasındaki yakınlaşmanın artmasını hem de İran finans dünyasının gelişimini sürdürmesini diliyoruz.