Ethereum'u anlamak [Konuk Yazar]

Haberin Özeti

Bugün, Bitcoin’in net bir tanımını yapabiliyoruz ancak Ethereum için bu durum tam anlamıyla geçerli değil. ''Dünya Bilgisayarı'' kavramı aslında Ethereum’u açıklıyor ancak bu sefer ''Dünya Bilgisayarı'' nedir? sorusu karşımıza çıkıyor. Konuk yazarımız Armağan Can Ercan, bu yüzyılın teknolojilerinden olan Ethereum’u “İnternetin hükümeti ve akıllı sözleşme yasaları” olarak tanımlıyor. Ethereum bu doğrultuda bir kripto paradan veya sistemden çok daha fazlasını ifade ederek toplumsal yaşamın yönetiminde kullanılabilecek önemli bir araç haline geliyor. Vitalik Buterin sayesinde tanıştığımız bu teknoloji temelde tüm insanlık için oldukça derin etkiler içeriyor.

---

Bitcoin, dijital altın ve internet parası gibi akılda kalıcı sloganlara sahip, ancak Ethereum nedir? Tam anlamıyla açıklama yapabilecek biri var mı? ''Dünya Bilgisayarı'' kavramı aslında Ethereum’u açıklıyor ancak bu sefer ''Dünya Bilgisayarı'' nedir? sorusu karşımıza çıkıyor. Bilgisayar bilimleri dersi almadan Ethereum’un gerçekte ne olduğunu açıklamaya çalışacağım.

''Ethereum, internetin hükümetidir ve akıllı sözleşme yasalarıdır.''

Ethereum’un derin etkilerini anlamak için, bu yeni internet hükümetinin işleyişini inceleyelim. 👇

Yasaları Oluşturmak ve Yürülüğe Koymak

Ethereum’daki yasalar, geleneksel hükümet yasalarından biraz farklıdır. İlk olarak, Ethereum’da yasalar herkes tarafından oluşturulabilir. Yani komşunuz, belediye başkanı hatta Elon Musk hepsi temelde eşittir.

Geleneksel olan yasalara internet hükümetinde akıllı sözleşmeler (smart contract) denir. Kodlara yazılmışlardır ve kod açıkça yetkilendirilmedikçe, yorumlamaya asla yer yoktur. Yani dili öğrenecek olursanız, siz de birer yasa yapıcı olabilirsiniz! Artık internet hükümetinin yasama organına üye oldunuz.

Bir yasa yazıldıktan sonra, hükümetin yürütme organı tarafından uygulanmalıdır. Nedir bu organ? Ethereum yazılımını çalıştıran bir bilgisayar ağı. Bu ağda uygulama masrafları için ağda yer alan bilgisayarlara önceden ödeme yapmalısınız. (Gas price) Ancak bu ücret son derece ucuzdur. Yürütülecek ve uygulanacak bir yasa için yaklaşık yarım cent ödemeniz gerektiğini düşününce günümüzdeki konvansiyonel hükümet masrafları akıllara durgunluk verebilir. Yani bir diğer anlamda yarım centiniz varsa bu akıllı sözleşme sizi ağın yönetim bölümünden sorumlu yapar. (teorik ve pratik olarak geçerlidir.)

Yasaları Uygulamak

Bir yasa hazırlamak, herkesin onu takip edeceği anlamına gelmiyor. Yasanızın benimsenmesi için vatandaşları bilgilendirmeli ve vatandaşları izleyen, denetleyen kişilerin tamamen onların çıkarları doğrultusunda hareket ettiği konusunda vatandaşı ikna etmelisiniz.

Ayrıca izlemeyi hangi yasalara göre seçeceğinize karar vermeniz gerekir. İyi yasalar -yani akıllı sözleşmeler- onları takip edenlere belirgin avantajlar sağlayacaktır. Grup içinde kooperatif eylemler ve daha fazla karşılıklı güven oluşacaktır. (ETH topluluğu, EEA, ERC-20 token çıkaran projeler buna örnektir.)

Yasalarla sağlanan kooperatif eyleme bir örnek olarak Uber gibi bir hizmeti gösterebiliriz. Sürücüler, kötü yolculara karşı kendilerini koruyan yasalara uyacak, yasalar da sürücüleri koruyacaktır. Ayrıca yolcular da kendilerini kötü sürücülerden koruyan yasaları takip edebilecektir. Şimdi internet hükümetindeki akıllı sözleşme yasalarının konseptini göstermek için iki Uber yasası hazırlayabiliriz:

• Eğer (bir yolcu olarak) sürücünüze saldırırsanız ve sürücü saldırdığınıza dair Uber’e rapor verirse, hizmetten atılırsınız.
• Uber’e bu durumu bildirdiniz ve bir gün içinde bir karşı dava açarsanız, anlaşmazlığı çözmek için rastgele bir hakem atanacak.

Görselleştirirsek;

Bu akıllı kontrat yasası, çok az masrafla grupları organize etmek için gerekli korumayı sağlar.

Yasaları Çiğnemek

İnternet hükümetinin ilginç bir özelliği vardır. Bu hükümetin yasalarını çiğnemek ne yazık ki olanaksızdır! Tüm kanunlar tam tanımlandıkları gibi uygulanır. Örneğin; Uber case'imizde bir yolcu, saldırı düzenlemesi durumunda yasalara göre yola çıkma hakkını kaybeder, bu hakkı elinden alınır. Yeni bir kullanıcı olup olmadıkları veya Uber’in başkanı ve kurucusu oldukları önemli değildir. Bu nosyon yolsuzlukla savaşmak için harika bir fikir içeriyor. O halde yolsuzlukla mücadelede harcadığımız zaman ve enerjiyi farklı şekilde neden değerlendirmiyoruz?

Birçok yasa çoğunlukla kötü tasarlanmıştır ve haksızlık içerir. Mevcut kötü tasarlanmış ve haksızlık içeren yasalar aynen tanımlandığı şekilde insanların yorumuyla yürütüldü. Ve sonuçta yasalar korkunç bir hale geldi. Fakat bizim yeni internet hükümetleri olarak bu kötü yasaları ayıklamamız gerekiyor.

İnternet hükümetinde kanunları çiğnemek mümkün değilse de, açıkça takip etmemeyi ve durdurmayı seçebilirsiniz. Unutmayın, internet hükümetinde tüm yasalar devreye girer ve uygulanır. Bu durumu kötü kanunların yok edilmesine yönelik basit bir mekanizma olarak düşünebiliriz.

Yasaların Bilimsel Yöntemle Yönetişimi

Yönetişim, insanlığın en eski sorunlarından biri ve bu sorun hiçbir şekilde çözülemiyor. Ancak buna karşı farklı yaklaşımlar geliştirilebiliyor. Eşitsizlik, adaletsizlik ve yolsuzluk gibi modern çağın özelliklerini tanımlamakta bir çekince görmüyorum. Bugün insanlık en zorlu vakaların bazılarıyla karşı karşıyadır. Bunları çözüme kavuşturmak için etkili bir yönetişime kesinlikle şans vermeliyiz.

İnternet yönetişimi bahsettiğimiz problemler karşısındaki en iyi şansımız olabilir. Akıllı sözleşmeler gibi düşük maliyetle hazırladığımız yasalarla ilk kez bilimsel yöntemi, deneme yanılmayı yönetişime uygulayabiliriz. Katılımlı yasalar, her vatandaşın bu yasaları incelemesi ve söz hakkının olduğu anlamına gelir. Yönetişim sayesinde akıllı sözleşmelerle yazdığımız kanunların etkinliklerini doğru bir şekilde ölçebiliriz. Herkes için hukuk oluşturarak eski, dandik ve kötü etkiye sahip kanunların yerini yeni yasaların almasını sağlayabiliriz.

Yönetişimi bir bilim haline dönüştürebilir ve herkes için etkili ve adil olan yasaları keşfedebiliriz. Ethereum, sadece internet hükümetinin değil, aslında sizindir.

Tags: Ethereum, Yönetim, Akıllı Sözleşmeler, Bitcoin, Blockchain, Smart Contract

👉 DijiFi Günlük Bülteni'ne kaydolmak için tıklayın! 👈

Bu yazı, konuk yazarımız Armağan Can Ercan tarafından yazılmıştır. Yazının orijinaline ve yazarın daha fazla içeriğine bu adresten ulaşabilirsiniz. Siz de DijiFi'de konuk yazar olarak yer almak isterseniz bize bilgi@dijifi.org veya iletişim sayfamız aracılığıyla ulaşabilirsiniz. Keyifli okumalar!